Bakipress waxa lagu soo daabacay maqaal cinwaankiisu ahaa: Dhiigga samaraoon ee dhulka u dhacay Rayaale ma dhiboo kursuu dhaafsaday waase loo dhiman, oo dalkii hooyo laga soo diray wakhti ummadda samaroon wada dhiilaysneyd kadib markii la ogaaday inu Rayaale dhiigga tolkii isagu qarinayo kuna hongoobay inu dadqalatadii sharciga u horkeeno amma xataa u dhiilada dadka ka tacsiyeeyo oon illa maantana laga hayn. Maantana waxa afkiisa u ka sheegay in kursigiisa duullaan ay ku tahay habarcafaan maadaama ay rabaan inay u soo aaraan ninkoodii jidka lagu dilay ee 4 ta nin ka mid ahaa. waxanan markhaati ka ahay oon ilaahay la hortegayaa in Rayaale maalinwalba u la soo hadli jiray Suldaan Dhawal isagoo leh aniga iga warsuga tallaabana ha qaadina. Reer nuurna sidaas oo kale uu iyagana ula hadlay isagoo u raacshay haddaad tallaabo qaadaan somaliland oo dhan baa isugu kiin tegi doonta ee aniga iga war dhawra si aw u cabsi geliyo.  Ninka fikirkiisu sidaa yahay ayuu samaroonna rabaa inu ka xiirto. waxase la yidhi: Nin tol waayaa khayre weheshada, waxanan halkan idiinku hayaa sida shirka iyo sheekaduba ay u dhacday iyo xaqiiqada biyo kama dhibcaanka ah kuna soo dhawaada:

Waxaad wada ogtihiin in Rayale dhawaan labada qabiil oo kala ah Sacad Muse (Isaaq) iyo Makahil (Gadabursi) oo uu kasoo jeedo inuu iskugu yeedhay, mid kastana gooni u arkay. Labada reerood waxaa ka maqnaa reer Nuur iyo Jibril Abokor oo xasarad siyaasadad dhuleed ka dhexayso.

Rayale isagoo la hadlaya tolkiis wuxuu sheekada ka bilaabay:

waxaan idiinku yeedhay dan ka mida danaheena oo khasab ah inaan ka wada tashano. Waxaad ogtihiin in doorashooyin soo socdaan; kursigan aan ku fadhiyana la soo damcay. Dadkan hana moodina in dadka igu eryayaa inay Isaaq yihiin. Anigu waxaan u haystaa inay Samaroon yihiin. Waayo maanta dad badan oo Gadabursi ah iyaa jecel in dhacdadii jidgooyada laga aar goosto tiiyoo xal kale ay meesha taal sida magtii oo la qaato. Dadka aargoosiga u ololaynaya waxay damac san yihiin in laysku dhaco, dabadeed meeshaba kursigaygu ka baxo marka Isaaq isa soo raaco ama meel kasoo wada jeesto. Taasi dan inooma aha, wana tan u wayn een idiinku yeedhay. Waxaan doonayaa inaad wallaheen reer Nuur aragtaan.  u sheegtaan inaan mesha u joogo, donaayana inay igu kalsoonaadaan si arrinta dhulka anu furdaamiyo. Sacad Muse way iga aqbaleen inay iiga ergeeyaan Jibril Abokor gaar ahaan reer Xareed. Midka inaad ogaatiin ah waxaa ugu muhiimsan uun kursiga an ku fadhiyo oo la badbaadiyo. Waxaan idinka rabaa waa dadaal dheeraad ah oo muujisaan sidii aad ugu guntan lahaydeen badbaadada kurisgan iyo mansaba aan hayno oo waxkasta aad ka hor marisaan.

Xaalku markuu halkaa marayo iyuu oday Adan Yonis ihi waydiiyey su’aal muhiim ah oo uu sidan u dhigay:

Waar raga la qawracay qabiil baa laayay ee ma waxaad na leedahay dawladaa magtii bixinaysa? haday sidaa tahay waxaad noo sheegtay in ragaygii ay dawladu dishay, maadaama ay sidaas tahay waxaa noo taal intayadii raggu ka dhinteen inaan is aragno oon go’aan gaadhno.

Rayale arintaas wuxuu ka celiyey:

Adeer adiga tol ahaan iyaan kuugu yeedhay, raga wadada loo galay Habar Cafaanba way ku jirtay waana kuwa raba in la aargoosto iyagoo aniga igu xumaynaya. Kolay mar ay noqotaba dadkii ficilkaa gaystay waa lasoo qaban; laakiin magta dawladu way bixin kartaa iyadoo badbaadinaysa iska hor imaad foolxumo keeni kara.

Oday kale iyaa ka xumaaday sida Rayale reerka Habar Cafaan u qaninsan yahay wuxuuna ku yidhi:

Madaxwayne, anigu hadaan maakaahiil nahay waxaan qabnaa in reerka Habar Cafaan godob laga galay si khaldana aan ula dhaqano, maamulkana dibada laga dhigay. Anigu waxaan ku talin lahaa arintaa in dib loo eego oo aad bilowdo sidii Habar Cafaan oo xoog ah loo kasban lahaa mar hadii Maxad-Case si buuxda kaaga soo horjeedo.

Rayaale isagoo ka jawaabay taladaas wuxuu carabka ku dhuftay arrin xan la moodi jiray marka laga hadlayo ra’yiga uu ka qabo Habar-Cafaan; wuxuu Rayale hadalkiisii u dhigay sidan: Habar-Cafaan ma aamini karo!

Odaybaa markaas kula kaftamay oo yidhi:

Madaxwayne malaha Boorame waad ka raagtee Habar-Cafaan anagu cabsidaa kaa haysa maanu dareemin, waxaanse ognahay in maanta reerkaasi Borame gudaheeda iyo degaankiisaba aqlabiyad ay ku tahay.

Rayale isagoo kaftan ka dhigaya jawaabtiisa wuxuu ku celiyey:

Adeer reerka ay ka dhasheen Genaral Tallan iyo Xanshare yaa aamini kara? doorashada waxaan filayaa kollay inay xagga Maxamed Rashid u jabi doonaan.

Waxaa la yaable, Rayale oon waxba ka fahmin Gadabursi xaaladiisa siyaasadeed oo fakir xumadiisa laga arkayo ereyada kasoo yeedhay iyaa lagu aaminay inuu dal majaro u qabto. Cadaalada darada, eexda iyo kala soo-sooca Rayale  ka dhex abuuray Gadabursiga waxay markhaati ka tahay garaadxumadiisa. Awdal iyo Selel oo agoon ku hoos noqday maamulka Rayale, waxa u taal talo muhiim ah si ay u helaan xukun cadaalad iyo sinaan dadka gaadhsiiya.

Rayale haduu isku koobay Makahiil cid uu wax yeelay oon reerkiisa ahayn ma jirto. Sobobtoo ah maakiihiil Awdal iyo Selel rubucna kama noqonayaan marka la garab dhigo Habar Cafaan iyo Maxad-Case.

Dooorashada soo socota iyuu ogaan doonaa in Habar Cafaan codkeegu maro meel cdila ah iyo inuu ka qoomameeyo taariikh xumada uu ka galay habar-Cafaan. Markuu soo hadal qaaday General Talan iyo Xanshare wuxuu ilowsan yahay in labada marxuun ee sharafta mudan inay ahaayeen rag uuna kabahoooga gaadhayn.

Markuu Rayale u jaajuusaayey Siyad Bare, Xanshare wuxuu ahaa ninkii u horeeyey ee reer Awdal ah ee si tooos ah uga horyimid kalidii taliyihii Xamar fadhiyeyisagooo aas-aasay xisbigii SDA.

Markuu Rayale shaqada foosha xun u hayey Siyad Bare, General Talan wuxuu ahaa sarkaal xushmad leh oo damiir leh waxaana ka markhaatiya dadka gobolka Saaxil oo si raganimo leh uu u badbaadiyey markii la rabau in la gumaado. Rayale wuxuu ogyahay in Habar-Cafaan waligeed iska ilaaliso dhib qabyaaladeed laakiin ficiladiisa iyo ficilka tolkii waxay keeneen in dadkii Awdal iyo Selel tashadaan una guntadaan sidii Rayale iyo tolkii loo tusilahaa miinsaanka siyaasadeed ee ay ku leeyihiin Awdal iyo Selel. Bishuna horteenay iman.

Omar Muxumad

omuxumad@gmail.com

Hargeysa, Somaliland

Xigasho: Hadhwanaag

Hargeysa(Ramaas) Nov. 04, 2009 – Boqor Cismaan Aw- Maxamuud Buur-madow, ayaa sheegay in magaalada Burco ay tallada dalka ka bixi doonto haddii aanay xukuumadu ka qaadan tallaabo deg deg ah arrimaha ka socda magaaladaasi. Boqor Cismaan Aw- Maxamuud oo ka tirsan salaadiinta Somaliland wuxuu sidaasi ku sheegay shir jaraa’id oo uu maanta ku qabtay Huteelka Maansoor ee Magaalada Hargeysa, waxa kale oo uu shirkaasi kaga hadlay  hadal ka soo yeedhay Garaad Jaamac Garaad Cali, oo dhawaan shir ay koox uu hoggaaminayay ku yeesheen Nairobi ku iclaamiyay inay Somaliland dagaal la gali doonaan haddii aanay ka bixin gobolka Sool.

Boqor Cismaan Aw Maxamuud oo shirkaasi jaraa’id ka hadlayay wuxuu yidhi “Waxaan Jecelahay oo beryahanba aad maqlayseen shir Niarobi ka dhacay oo uu Hoggaaminayay Aniga nin abtigay ah oo aan ku faano oo aan ku ixtiraamo saldanadda uu huwan yahay halka ay ka soo jeedo. Aad iyo aad waxaan uga xumahay hadalo Garaad Jaamac Garaad Cali Garaad Jaamac aan ka maqlay dadka kale ee hadlay wax qiimo ah  oo aan u  yeelay ma jiro, inaan u jawaabana igama mudna.Anigoo haddana aan jeclayn inaan u jawaabo Abtigay haddana waxa ii muuqatay hadalka Garaadka magaca uu leeyahay iyo dhibta uu geystay ama geysan doono waxaan doonayaa inaan u caqli celiyo oo aan idhaahdo abti ka joog dagaal. Waxaan aad iyo aad uga tacsiyadeynayaa abtigay inuu isagu sheegto daraawiish. daraawiishi waxay ahayd saldanaddaasi qiimaha leh ee uu isagu ku fadhiyo Garaad Cali wuxuu ahaa garaadkii ay daraawiish iyo Sayid Maxamed Cabdalle Xasan sida foosha xun u dileen una googooyeen waxaan xasuus nahay gabay uu adeerkay Cali Jaamac Haabiil ka tiriyay oo aanan jeclayn inaan soo qaado. Waxaan qabaa saldanadii sanadaha badan soo jirtay ee faca weyn cidii dishay inay ahayd daraawiishtii.Garaad Cali wuxuu ahaa ninkii u horreeyay ee ka soo hor-jeedsaday afkaartii daraawiishta”

Boqor Cismaan Aw-Maxamuud, wuxuu farriin gaar ah u diray Garaad Cali Garaad Jaamac, waxaanu yidhi “Waxaan leeyahay Garaadka xilka culus ee uu qaaday hidihiisa inuu dib u raaco,waxaan qabaa Garaad Cabd-qani iyo Garaad Cali labaduba inay  dadkan Somaliland oo dhan Garaad u wada ahaayeen.Garaad Cali wuxuu ahaa ninkii ka soo hor-jeedsaday markii Somaliland iyo Somalia ay midoobayeen ee la yidhi laa yaa garaad.hadalka Garaadka ka soo yeedhay mid laga filayay saldanada ma aha. Maalintii Garaadali-gan hadlayay Laas-caanood lagu caleemo saarayay Somaliland cid u kala hadhay ka qeyb galkiisii iyo dhismihiisii may jirin.waxaan ummadda reer Soamliland uga tacsiyadeynayaa hadalkaa ka soo yeedhay Garaadka.waxaan qabaa dilalka iyo ifafaalaha ka dhacay ee ka bilaabmay Laas-caanood inaanay Abti taariikhdaasi kugu qormin oo aanad noqon nin dhib ka shaqeeya. Anigoo ku hadlaya magaca Isimadda Somaliland wax colaad ah oo ka dhacda mandaqada kama qeyb qaadan doono.Abtigay haddii uu qoriga qaato waxaan leeyahay Abti wali dhiiqadda faraha maad gelin ee ka joog.Somaliland-na waxaan leeyahay arrintaasi waxba ku burburi mayso.”

Boqor Buur-madow wuxuu sheegay in haddii aanu Garaad Cali Garaad Jaamac ka noqon arrinta uu wado inay dhici karaan tuur-tuurmo yar iyo jab-hadayn waxaanu xusay inaanay Somaliland arrintaasi waxba yeeli karin. Boqorku wuxuu Somaliland iyo Put-land mid walba ugu baaqay inay dhinaceeda nabad-gelyadeeda ka ilaashato oo ay ka feejignaadaan wax uu ku tilmaamay aafooyinka ku soo kordhay manqada.

Boqor Buur-madow, wuxuu ka hadlay nin la sheegay in lagu tuhmay  Burco oo beeshiisii ay Booliska ka hor-istaagtay in gacanta lagu dhigo,waxaanu tilmaamay inay taasi saamayn xun ku yeelanayso nabadgelyada dalka, waxaanu yidhi “Shacbiga Somaliland waxaan leeyahay leeyahay madax banaanida Somaliland malaayiin qof ayaa u dhintay dad  lagu  cabsi gelinayo qaraxyo dhacay iyo dad dhintay ma aha intii doontaa ha dhimato,waxaan leeyahay cid kasta oo tuhun galo oo lagu tuhmo oo lala xidhiidhinayo inay ka dambayso qaraxyada iyo dhibaatooyinka dalka ka dhacaya inay shacbiga Somaliland si isku duubnaan ah sharciga loo hor keeno cid kasta oo lagu tuhmo maalmahan waxa Burco iiga muuqanaysa  oo aan leeyahay maanta Burco haddii aanay xukuumadu tallaabo deg deg ah ka qaadin in Burco ay faraha ka baxayso. Waxa muuqata in cid sharciga looga yeelay si beelaysan oo xataa xukuumada ra ka joogaa ay ka qeyb qaadanayaan. Waxaan leeyahay qofka dambiile lama odhan karo illaa sharciga la hor-keeno.  waxa ceeb ah maamulkii dawladdu beryahan Wasiiraddii qabyaaladi inay ka dhex muuqato. Oo rag badani ay u olaleynayaan haddii uu arko qof ay isku beel yihiin xaq iyo xaq-darraba.

Waxaan leeyahay xukuumada Somaliland haddii ay Burco faraha ka baxdo inaanay jiri doonin iyana. Anaga beel ahaan rag faro badan ayaa sidaasi oo kale u xidhan waxay u muuqanaysaa haddii rag difaaco inamadooda inay noqon doono nacasyo raggii ka shaqeeyay in inamadooda la soo xidhaa. Haddii beelaha qaar isku gudbaan inamaddooda waxaan leeyahay ha la sii daayo kuwa kale ee tuhunkaasi oo kale lagu soo xidhay.”

“Waxaan leeyahay haddii aanay xukuumada Somaliland arrintan tallaabo adag ka qaadan oo Madaxweynaha Somaliland beryahan hurdo dheer ayuu galaye, waxay noqonaysaa in beelaha kalena jawaabo iyo dareeno ka bixiyaan. xisbiyada waxaan moodaa haddii ay xukuumadu dhanka janada u kacdo inay qaar dhanka cadaabta u kacayaan.waxaan arkayaa in dadkii xornimada dalkan ka soo qeyb qaatay ay aad isku ciil kaambiyaan halgankii ay gacanta ku hayeen gacantoodii ayuu ka baxay wax uun bay hagaajin lahaayeen.SNM waxay ku calaacalaysaa talladii ayaa gacantayada si yar uga baxday. Xukuumadani si yar oo fudud ayay tallada ku heshay. Haddii iyana xukunku si fudud gacanteeda uga baxo inay calaacal kaas la mid ah la kulmi doonto,”ayuu yidhi Boqor Cismaan Buur-madow.

Boqorku wuxuu shacbiga reer Hargeysa ku canaantay inay fudayd la  soo baxeen oo kolba  xisbiyadu ay heeso yar yar mudaharaad ku geliyaan oo ay carruurtoodu ku dhintaan.

Boqorku wuxuu xisbiyada ku eedeeyay inay talladii dalka gacanta u geliyeen shisheeye, waxaanu ku dooday in dadka Hoggaamiya xisbiyada qaranka, Wasiiradda intooda badani ay sitaan baasabooro shisheeye.

Cismaan Aw- Maxamuud, wuxuu ku baaqay in xisbi afraad loo furo beelaha Hartiga ee reer Somaliland, si ay u helaan xisbi ay ka soo galaan tartanka doorashooyinka, waxaanu xisbiyada mucaaridka ah ku dhaliilay inay labadii murashax ee Madaxweyne Ku Xigeenka ka qaateen Gobolka Awdal.

Intaas ka dib waxa Boqor Buur-madow la weydiiyay su’aalo kala duwan oo u dhacay sidan:-

S: Inta aad leedahay reer Burco beel heblaayo ayaa diiday in la soo xidho  inamadoodii, miyaanay haboonayn madax dhaqameed ayaad tahaye’e inaad deegaankaasi tagtaan oo aad bulshadii wacyi gelisaan?

J: Waxaan qabaa shacbiga Gobolka Tog-dheer wuu fiican yahay’e,laakiin  waxaan ka warqabaa maamulkii ay dawladu ka sameysay, ayay laba beelood u kala qeybisay oo ay Laba Taliye qeybeed oo boolis ah u samaysay waa dhaliil.dadkan la leeyahay waa la soo qaban waayay Anigu waxaan leeyahay qofka illaa sharcigu ku helo ma aha dambiile, marka aan leeyahay ninkii la tuhmo ha la soo qabto ma aha cuqdad beeleed.

Waxa kale oo jira waxa loo baahan yahay in ninkii dambi lagu eedeeyo la soo qabto.

S: Boqor dadka ku dhaliilaa waxay kugu eedeeyaan inaad xiliyadan dambe xukuumada iyo sadexda xisbi qaranba aad dhaliishid adigoo aan  xal kalena aan haynin.arrintaasi siday macquul u noqonaysaa? Ta kale maxaad uga jeedaa xukuumadani si fudud ayay ku heshay tallada dalka?

J: Waxaan si fudud uga jeedaa SNM-ba doorasho ayay ku yimaadeen tallada dalka, waxaanay u soo mareen dagaal iyo halgan. Laakiin xukuumadani waxay ku timid dadka oo maalin gelinkeed u coddeeyay. Xisbiyada iyo xukuumadana waan u sheegayaa dhaliishooda.

Ramaasnews Desk

Hargeisa

Anigoo tixraacaya maqaalka ku qoran Harowo.com una qoray ninka la yidhaado Sigad, cinwaankiisuna yahay: Cabdiraxmaan sayilici haddii uu wax badbaadinayo maanay habooneyn in uu badbaadiyo midnimada Awdal. maqaalkaas oo ninkaasi u yidhi Rayaale wuxu xukunka koray reer Awdal oo midaysan waxana bilaabay kala jebinta reer Awdal Saylici oo kala qaybiyey ee mawqifkiisa siyaasadeed ha baddalo hana uga tanaasulo ninka hadda jagada haya oo ah Rayaale,reer Awdalna isaga ha u codeeyeen dhammaan. aniguna waatan jawaabtaydu sidaan qabo:

marka hore sigadow waad salaamtahay, intaa kadib anigoo fikraddaada kugu ixtiraamaya laakiin haddana dood baan ka qabaa maqaalkaaga, waxana wanaagsan in la isku garaabo oo la is qanciyo waayo reer Awdal waa dad walaalo ah wanaag ayuubayna wada doonayaan iyo waxqabad u soo kordha meesha khayrku inoogu jirana ilaahaybaa innoo og.

Mid weeyee, halka aad ka tidhi Rayaale wuxu xukuknka koray reer Awdal oo midaysan waxa la yidhi gaal dil gartiisana siiye horta waa runtaa – oo reer Awdal iyagoo wax kala tabanaya siyaasad ahaan ayuu Rayaale yimid, dadkii markaa wax tabanayey waxay isku qanciyeen waar walaal yeelkii baa dhaqdee wixii tagay daad ha qaadee midnimada an ka raacno oo gobanimana an ku dhimanno mar haddii Rayaale ay is hayaan nin reer kale ah, isagana ha la doorto taariikhna an reerbno haddaan reer awdal nahay. sigadow Rayaale Reer Awdal sidaasay gobanimo ugu dhinteen una doorteen iagoo midaysan, sidaasayna taariikhda maanta jirta ay u sameeyeen, isagoo Rayaale ay ka dhigeen Madaxweynihii ugu horreeyey ee Samaroon yeesho ilaa maantana u ku naaloonayo iyadoo walaalheen isaaqna ay gacan inagu siiyeen ni waliba intiisaa la sheegaaye waxana intaa ka danbeeyey:

1. Eexda iyo kalaqaybinta: guddoomiyaha dawladda hoose  ee Saylac Mudane Cawad ayaa waxa lagu eedeeyey inu maamulka Saylac iyo isku duwayaasha Saylac oo dhan u ka dhigay dhammaan reerkooda. Cawad wuxu yidhi taasi ma jirto, waxa kaloo u ku daray Cawad jawaab an markaa laga filayn waxanu yidhi: halkaad annaga wax nagaga sheegaysaan maxaad u arki weydeen 16ka iskuduwe ee wada ilmadeerka ah ee Borama is wada garab fadhiya. sigadow maxaa keenay inu cawad sidaa u hadlo? haddaan anigu isku jawaabo waa run arrintaasi waxayna ka mid tahay tallabooyinka Rayaale u ku bilaabay inu reer Awdal ku kala qaybiyo uguna kala eexdo agaasimaha iyo maamulka awdal siduu u dhanyahayna waa reer qudha. waayo ninka kursiga ku fadhiyaa isagaa dadka  ama mideeya amma kala qaybiya oo u kala eexda-  ishaana macallina oo sidaa ninka shisheeye u arkay ayuunbaa reer awdalna ay u arkaan waxana kalaqaybinta reer awdal maanta loo aaneeyaa waa Rayaale waxana la yidhaa kala rare, midnimada samaroonna isagu ma hayo ee beri hore ayuu dabka isugu dhibay waxayse ka jirtaa oo qudha dhinaca shacabka reer Awdal malaha adigu dalka dibadaad ka joogtaaye. xataa reerihii isaaq ayuu kala qaybiyey oo waxa la yidhaa Rayaale dhabta libaaxa ayuu ku jiifaa e ayaa la hadli kara (dhabta habaryoonis) waxa kaloo la yidhaa naftiisii hore ayaa jibrril yoonis ahayde maanta waa habaryoonis. markaa reeraha kale waxay u arkaan madaxweyne reeraha reer sheekh isxaaq u kala eexda oo sheekadu samaroon way ka tegtay.

2. waddooyinka: sigadow dalka somaliland waxa la dhisaa wadooyin amma la rakacaa oo dib loo hagaajaa, laakiin Awdal waa meesha keliya een Rayaale waxba ka qaban marka dhinac walba loo eego, dadka reer aAwdalna dhawr jeer ayey kala hadleen sida wadada u dhexeysa Dila – Borama iyo arrimo kale waxanan ballanqaad beena ahayna lagama hayo. Ninkastoo reer Somaliland ah oo jidkaa mara amma Borama tegaana maalinta danbe ayuu ku soo qoraa saxariirta iyo darxumada ka muuqata dadka iyo degaankaba oo sigadow adaa ka marag ah.

3. garoomada: garoonkii kubbadda cagta ayaa ka mid ahaa waxyaabaha Rayaale u ballanqaaday inu dhallinta u dhiso tiina illa maanta waxallaale waxaw ka qabtay ma jirto.

4. shaqola’aanta: dhaalinyarada jaamacadaha ka baxay maanta guryaha ayey wada fadhiyaan waanay ka rajo dhigeen rayaale iyo waxaad ka sheekeynayso iyagaana ugu badan dadka baduhu liqayaan ee haad iyo waraabe meel walba kaga dhergay waxaw u qabtaana ma jirto oo liqa ayey ka quusteen.

5. Gobolada cusub: sigadow waad ogtahay Rayaale inu gobollo badan iyo degmooyinba u sidii jagooyinkii dawladda hoose u bixiyey inaga haddaba waxaw inaga dhimo mooyee waxaw inoo soo kordhiyey haba yaraate ma jirto. Saylac oo ahayd meelaha taariikhiga ah ee samaroonku ku dhaato, maantase maaha dal samaroon, oo dalkii adiga iyo aniguba an lahayn Rayaale wuxu inaga siiyey Ciise waxana la rabaa in boqorkii ciisaha lagu caleema saaro wuxuna Rabaa inan sidaa sacabka an ugu tunno – hadda waa dal dhan waxa laga hadlayaa; jagna  maaha kildhina maaha adiguna sidaasaad raalli kaga tahay yaa miskiin.

6. dhaqaalaha: waxa jirta inu cunaqabatayn dhaqaale Rayaale u saaray dekadaha Awdal oo cashuurtoodu seddex jibaar ay ka badantahay ta berbera, iyadoo weliba an loo oggolayn inay xoolahooda reer awdal Djibuuti ay u iibgeysan karaan  berbera hadday ka dirtaan mooyaane,  waxan xusuustaa mar ciidamada somaliland dad adhi watta ay ku laayeen lawyacaddo iyo mar kale oo adhi jabuuti lagu waday xabashidu dhacday oo dadkii xoolaha lahaa Rayaale ay u tageen bal inu xoolahaas cadaawaha uga soo dhiciyo oo niyadjab dadki xoolaha lahaa ay la soo laabteen iyagoo xumaan ka tirsanaya Rayaale iyo siduu ula dhaqamayba.

7. Cadaaladxumada: sigadow waad ogtaya in rag samaroon ah oo jidka maraya la laayey baadilna lagu dilayoo kaaga daranta si naxariis darro ah oo dilay lana qurbay hilibkoodii, rayaalana illaa maanta lagama hayo inu yidhaa samir iyo iimaan, dadyow kalena maalin walba wuu tacsiyeeyaa. waxa kaloo ad ogtahay in raggii dadqalatada ahaa ee ragga laayey ay joogaan gabilay illaa maantana duullaan dalkeenna iyo dadkeenaba ku soo yihiin Rayaalana waxa ka qabtaya aanay jirin haba yaraatee.

8. saamiqaybsiga: sigadow somaliland baarlamanku waa 80 kursi oo reeruhu kala qaybsadaan, ma ogtahay sigadow in habaryoonis ka kuraas badantahay samaroon oo dhan hadday tahay xagga baarlamaanka, hadday tahay xagga wasiirada, iyo wasiirro ku-xigeenadaba. mase ogtahay inu Rayaale arrintaa saxeexay in samaroon iyo ciise isku qaato 13 kursi.

Haddaba, markaan eegay dhammaan arrimaha kor ku xusan ee Rayaale u kula kacay reer Awdal, markaan eegay abaal ka darka aw u geystey reer awdal, markaan eegay dalkeenna u ciise siiyey iyo isagoo raba in waliba sidaa loogu sacaabo tumo, markaan eegay Rayaale sida reer awdal aw kala qaybiyey kadib markii korsiga ay sareen ee u koray markaan eegay saamiqaybsiga u saxeexay

waxan ku qancay in ninka kursiga fadhiya oo Rayaale ahi  ummadda isagu amma midayn karo amma kala qaybin karo,  ninka maanta kursiga fadhiya ee reer Awdal kala qaybiyeyna u yahay Rayaale qudhiisa ee anu ahayn Cabdiraxmaan Saylici waayo Saylici maanta xil u hayaaba ma jiro waana nin caadiya, ee sigadow afkaa qoyan looma hadlee haddaad ilaahay ka baqaysao iyo maalinta yawmalqiyaame runta halkeeda ugu teg, ina Rayaale adaa gar iyo gardarraba ugu sacabbo tumee bal hal maqaal soo qoroo runta u sheeg, eeddana meesheeda ku ekaysi, waxana la odhan jiray berigii hore xabaali xigtay doontay waana ta sidaa ad kaaga hadlinaysa waana laga tegay taa, reer Borama waxay yidhaahdaan: xabaali xaq bay doontay xaqii Awdalna Rayaale ayuu ku maqanyahay- markaa reer Awdal xaq baa kaga maqaan Rayaale iyo kursigiisee xaqa Awdal amma ka doon amma shib iska dheh qurbajoog an waxba ogayn baad tahee. Rayaale oo la arko wuxuu ka samaysanyahayna saylici ha raaco samaroonna ha u codeeyo Ilaahay nama odhan ee sigad baa nale oo taladiisu tahay lax dhukani col iyo abaarba moog. Waayo reer Awdal waxay u yaqaanaan Rayaale maydka, meydna talo male cid cod ku khsaarinaysaana ma jirto, waayo waxqabad baa lagula xisaabtamayaa maaha qolo iyo qudhmuun.

 Waxanad ogaataa ninka madaxweynenimo, caafiyad  iyo nolol reer Awdal wax ugu tari waayey inaanu dhamashana waxba ugu  tarayn, waxana la yidhi ninkaan quusan lafihiisaa quus ah  oo reer Awdal sidaasay uga quusteen Rayaale waxmatare ayey u yaqaanaan oo guri onne ah oo gol qaniin badan buu noqdee Saylici baa cusub oo ubaxu saaranyahee walaalow rajada iyo yuhuuntaba ila wadaag kuna soo dhawaw, maalintuu sida ina Rayaale ku kaco ee samaroon u kala qaybiyo amma dal samaroon u bixiyana  eegan maayee anaa kaaga horrayn oo birta saaraya, waxanan ilaahay uga baryayaa in aanu sida ina Rayaale ka dhigin oo anu noqdo qodax walaalkeed wareenta iyo mid dadkiisan kari waaya inu tacsiyeeyo dalkiisana shisheeye bilcaafiyah ku siiya. waxa kaloo  ilaahay an uga baryayaa inu noqdo nin samaroon ururiya oo lagu nasto oo lagu liibaano, sinnaan, cadaalad midnimana iyo kalgacayl u horseeda ummaddiisa iyo dalkiisa labadaba Awdalna bashbash iyo barwaaqo gaadhsiiya. aamiin…. allahu ma aamiin.

Waxana kaa codsanayaa sigadow inad maqaalkaygaa ad iiga soo jawaabto oo waxad dadka reer Awdal ad ku qanciso ee Rayaale aw u qabtay amma u ku fiicanyahay ad soo sheegto dadkana ad u soo bandhigtaa ee xaqiiqo ah.

Sahra Cabdiraxmaan

Borama – Awdal

Richard Burton was not alone in his reckless and dangerous adventure to Zeila, Harrar and Berbera in 1854. He was just one of so many other spies, empire builders and many other misfits they sent to far off land in order to spy on them. They came in so many shapes, and forms. They all disguised as something they are not. You have Richard Burton, who disguised as Sheikh Abdulla, Walter Rhinault a French empire builder, disguised as a sales man, who also came to Zeila and Harrar almost the same time Burton came.

Hargeysa (Bakipress)- Musharaxa jagada Madaxweyne-ku-xigeenka ee xisbiga KULMIYE Md. Cabdiraxmaan Cabdillaahi Ismaaciil (Saylici) oo muddo kooban socdaal ugu maqnaa dalka Sucuudi Arabiya, ayaa maanta dalka dib ugu soo laabtay. Waxanu Saylici markii uu garoonka Diyaaradaha Hargeysa ka soo dagay oo si diirran loogu soo dhaweeyey u waramay qeybo kamid ah Warbaahinta Maxaliga ah wuxuna sheegay in muddadii uu ku sugnaa dalka Sucuudiga uu la kulmay jaaliyadda reer Somaliland ee degan dalkaasi, kuwaas oo u ugu yaraan dhawr shir oo isxigxigay ay kaga xog-waraeysteen xaaladda dalka. .

Cabdiraxmaan Saylici isagoo arimahaa ka hadlaya waxa uu hadalkiisa ku bilaabay,sidan “Muddo 26 maalmood ah ayaan ku maqnaa safar aan ku tagay dalka Sucuudiga, halkaas oo aan u tagay maadaama aannu nahay xisbi mucaarad isbeddel doon ah sidii aanu halkaasi taageero siyaasadeed iyo mid dhaqaaleba uga soo heli lahayn dadka qurba-jooga ah. Runtii waxaan halkaasi kula kulmay jaaliyaha reer somaliland, waxaanan shirar ku qabtay labada magaalo ee Riyad iyo Jidahba, kuwaas oo jaaliyadaha reer somaliland u dhammaayeen, waxaan ku siiyey xog-waran fara badan, iyaguna waxay iga waraysteen waxyaabo badan oo ka muhmal ahaa. Runtii waxaan soo arkay dad dalka aad ugu heelan oo in dalka nidaam wanaagsani ka hirgelo jecel, oo doonaya inay dalka ku soo noqdaan marka ay arkaan in adeegyadii loo baahnaa oo dhammaystiran. Dadku waxay u badan yihiin isbeddel-doon, iyadoo aad moodo in Khaliijka arrimaha siyaasadda xisbiyadu uga muuqan sida Yurub oo kale, haddana dadkii aan meesha ugu tagay waxaad ka dareemaysay inay isbeddel-doon ahaayeen. Aniguna aad baan ugu waramay in khilaafkii dhammaaday iminka doorasho loo diyaargaroobayo.”Ayuu yidhi Murashaxa Jagada Madaxweyne kuxigeenka Xisbiga Kulmiye C/raxmaan Saylici.

Murrashaxa Madaxweyne-ku-xigeenka KULMIYE waxa Guddiga Doorashooyinka ee cusub ku bogaadiyey xilka loo magacaabay, balse waxa uu uga digay inay qaadaan jidkii ay mareen kuwii ka horreeyey, waxaannu yidhi; “Komishan cusub waan bogaadinayaa, dhibtii soo dhacday, komishankii hore dhibaatadiisii iyo dalkii waxay u gaysteen way arkayaan, waxaan aad ugu boogaadinayaa, maadaama Ilaahay hortii kitaabkiisa lagu dhaariyey in aanay isku arkin rag metala Guddoomiye Siilaanyo ama Daahir Rayaale ama Faysal Cali-waraabe. Anigu waxaan ku guubaabinayaa maadaama kitaab Alle gacanta saareen oo ay ummadda somaliland masiirkeeda inay noqdaan dad dhexdhexaad ah. Kamana dayrinayo anigu raggaas cusub ee daacad la’aani waxay dhashay waxaan qabaa inay arkayaan oo ragii walaalahood ahaa si bilaa karaamo ah kaga tagay, waxaan ku boorinayaa inay si karaamo leh xilkooda u gutaan.”Ayuu yidhi Saylici

Md. Saylici oo la su””aalay aragtidiisa hanjabaad dhawaan kooxda Al-shabaab ku sheegeen in dalal ay Somaliland ka mid tahay la beegsan doonaan weeraro, waxaannu kaga jawaabay, “Anigu hanjabaadahaas waxaan u arkayaa nin gef ku faanaya oo ummadda muslimiin ah oo aan dambi gaysan inuu ugu bu’ayo inuu burburiyo, weliba dal xasiloon oo nabdoon, waana nasiib-darro, waxaanan u arkaa inay yihiin dad aan diin haysan, waayo islaamku waa diin nabadgelyo. Markaa maanta Somaliland oo ah dal nabad ah ninka u hanqal taagaya inuu burburiyo waxaan leeyahay waa fikir khladan, iyagana Ilaahay ha soo hadeeyo. Somaliland maanta qalalaase iyo dhibaato uma baahna ee in wax lagu daro ayey u baahan tahay.”Ayuu hadalkiisa kusoo gabagabeeyay

Bakipress desk
Hargeysa

                          Haddaad u baahato turjumad afsomaliga hoos ku qoran akhri 

Nin u dhashay dalka masar laguna naanayso”Ninka cagaaran” amma xooganaha magaciisana la yidhaa Sayid Maxamad Axmed cabdallah ayaa waxa  lagu sheegay inu yahay ninka ugu xoogga weyn dalka maser. Sayid Mamaxad wuxu guursaday 28 jeer, waxanu dhalay 35 carruur ah oo isugu jira wiilal iyo gabdho, carruurtiisana waxa ugu weyn gabadh la yidhaa Samaax oo 24 jir ah, halka aw ugu yaryahayna wiil la yidhaa Sayyid oo 3 jir ah.

baadhitaanno caafimaad oo loo sameeyey ayaa waxa la sheegay in Sayyid Maxamd uu la xoog yahay 30,000 oo nin, taasoo u dhiganta 260 xoogfaras, halka qofka caadiga ahi anu xataa xoogiisu gaashsiisnayn hal xoogfaras. halxoogfaras waxa lagu qiyaasaa 360 nin xoogood.

Marka loo eego xooggiisa Sayid maxamad waa nin deggan, iimaankiisana khayr ka buuxo oo xoogiisa u adeegsada waxa khayrku ku jiro ee  ilaahay jecelyahay oo keliya waana nin baxaalli wanaagsan aadna u cibaadaysta oo salaad xaafid ah istustus kana aan ka helin.

Haddaba, telefishan Masar laga leeyahay lana yidhaa Mermi tv oo waraysi ka qaadaay Sayid Maxamad ayuu  ku soo bandhigay xoogiisa. wuxu Sayid maxamad la soo baxay hal shilin oo bir ah waxana aw u kala jeexay laba qurub sidii warqadda oo kale mar qudha. Mar kale ayaa shilin u geliyey labadiisa xirribood dhexdooda taasoo u ku qalloociyey shilinkii birta ka sameysnaa, waxana la sheegay inu xataa carrabkiisa shilinka u ku qalloocin karo jiroo aanu soo bandhigin, waxanay noqotay waxa lala wada yaabo.

Mar Sayid Maxamad la weydiiyey bal sida aw ugu galmoodo ooryihiisa ayaa wuxu ku jawaabay inu 15 jeer u galmoon karo maalintiiba.

laba dumarkiisa ka mid ah lana kala yidhaa Rida Seyf  iyo Sabaax Zaki Xaram oo goobta ku sugnaa isla waraysigan ayaa waxa la  weydiiyey bal inay sidaa raalli kaga yihiin seygooda? waxayna sheegeen inay raalli sidaa kaga yihiin iyagoo raaciyey Alxamdu-lilaah. su’aal kaloo haweenkiisa la weydiiyey ayaa waxay ahayd bal inay wax tabasho ah ay qabaan?  waxanay sheegeen inay reer deggan yihiin oo wax mushkilad ihi aanay jirin.

waxa kaloo sayid Maxamad sheegay mid iyo laba dumar ihi toona inaanay waxba ka tari karayn wuxuna yidhi arrintaa  iyada ah weeyi waxa igu kalliftay inan 4 dumara mar qudha wada guursado, wuxuna sheegay in dumarkiisa laba ka mid ahi Aliskandariya ay deggan yihiin, mid kalena ay deggan tahay Qaahira, halka ta afraadna ay ka deggan tahay Siciid. 

isla waraysigaa ayaa ninka waraysanayaa u yidhi markaad i salaamaysay gacanta si fudud ayaad iigu dhiibtay ee maxaa jira, waxana Sayyid maxamad ugu jawaabay haddaan salaanta xoog kaaga qaado inay gacantu ku jabi lahayd ayaa laga yaabaa.

Sayid Maxamad waxa kaloo u halkaa ka sheegay inaanu hurdo wax la yidhaa aanu aqoonba habayaraatee ilaa maalintuu dhashay. waxa la weydiiyey haddii aanad sheexanba maxay haweenkaagu yeelaan? waxanu yidhi marka midda an la joogaa seexato ayaan kuwa kale midkood u tegaa.

Mid ka mida haweenkiisa oo goobjoog ahayd isla waraysigaa, mar la weydiiyey bal waxyaabaha seygeedu u cuno inay wax ka tilmaanto, ayaa waxay tidhi: Sayid Maxamad wuxu cuna hilibka adhiga dhaylada ah oo qaydhiin iyo subaga ama badhar midkood la dhalaaliyey oo u cabbo.

Sayid Maxamad  waxa dawladda masar ay ka mamnuucday shaqada, xafiisayada police-ka iyo jeelashaba. waxanu intaa ku daray inay jirtay mar la xidhay muddo kooban markaasna u madaxweynuhu cafiyey isla markiibana u ka soo daayey, waxanay sabatu ahayd buu yidhi anigoo diidanaa inan ciidanka galo.

Sayyid Maxamad waxa kaluu sheegay inu xooggiisa u ka dhaxlay aabihii oo lagu sheegay inu xooggiisu dhannaa 840 xoogfaras Sayid Maxamadna intuu doono ka xoog weynaa.

Waa masaafo Hargeysa u jirta ilaa 120-km, balse waxay la socdaal iyo sahayba tahay 300-km. Waxa caadiyan Hargeysa ay u jirtaa oo looga socdaali lahaa muddo saacad iyo badh ah, hase yeeshee waxa hadda socdaalkeedu qaataa saddex saacadood. Duruuftaa qasbaysa in aad jiho kale u marto, halka yoolkaagu yahay inaad gaadho, waana daruuri baydh-baydhka iyo in bar kale la maraa.

Inkasta oo busku dedan yahay, haddana waa lama-huraan in lala kulmo boodh, maadaama oo marinku carro iyo Ciid yahay. Jidku waa ka isku xidha Magaalooyinka Borama iyo Hargeysa. Waxa Laami dhisan lagaga baxaa oo duruufaha kor ku xusani waajahaan Gaadiid iyo dad labadaba marka, Tuulada Kala-baydh ee galbeedka Hargeysa looga gudbo dhinaca Borama. Hase ahaatee, waddada xidhiidhisa Degmada Dila iyo Magaalada Borama oo masaafo ahaan gaadhaysa ilaa dhawr iyo labaatan Kilo-meter, waa meesha ugu rafaadka badan Gaadiidka. Sababtoo ah, gebi ahaanba ma jiro Laami dhisan. Taa bedelkeedana Gaadiidku waxay isticmaalaan Jid-cadde ay dhib ka mutaan. “Xukuumadda iyo Madaxda Somaliland way maraan oo way ka war-qabaan burburka Jidkan iyo waddo-la’aanta Dariiqa isku xidha Hargeysa iyo Borama. Hase ahaatee, ma garan karo sababta wax looga qaban waayay. Anagana dhib wayn ayay nagu haysaa, Ilaahay amarkiisa ka sokowna, burburka Jidku badi waa sababta keenta in Gaadiidku rogmado ama dhaco.” Ereyadaasi waxay ka mid ahaayeen weedho uu ku tiraabay mid ka mid ah Gaadiidleyda isaga kala goosha Borama iyo Hargeysa oo ka hadlayay dhibta burburka Jidkani ku hayo.

Borama, Xarunta Gobolka Awdal, Jidadkeedu waxa uu u badan yahay Carro iyo Ciid cad, marka laga reebo Jid Laami ah oo uu dhisay Maayarka hadda. Inkasta oo aan isku dayay in aan arrimahan wax ka waydiiyo Maayarka, haddana iima suurtogelin.

Nolosha:

Xarunta Gobolka Awdal waa Magaalo ka ag-dhaw Xuduudka Somaliland iyo Itoobiya, isla markaana waxa ka socda Ganacsi badankiisu ka yimaaddo Magaalooyinka kale ee dalka. Inkasta oo Ganacsigaasi socdo, haddana waxay gobollada kale ee dalka kala siman yihiin shaqo-la’aanta iyo baahiyaha joogtada ah ee la soo dersa Bulshada. “Waxaanu aragnaa Arday doonaya Jaamacadda in uu galo, balse marka uu arko Ardayadii hore ee Jaamacadaha ka soo baxay oo badankoodu bilaa shaqo yihiin, waxay taasi keentaa niyad-jab la soo dersa Ardayda.” Waa cabbiraadda mid ka mid ah Ardayda Jaamacadaha ka baxay.

Markaad Borama iyo Deegaamada kale ee Awdal qaarkood joogto ee aad damacdo in aad wax iibsato, waxa laguugu sicir-goynayaa oo qiimaha laguugu sheegaya Lacagta Birr-ta ee Itoobiya ama Riyaalka. Lagama qaato Lacagta Somaliland Shilin haddiiba uu dhinac yar ka jeexan yahay. “Iga bedel Lacagtan, waayo Baanku wuu diiday oo nagama bedelayee.” Sidaa waxa yidhi mid ka mid ah dadka Meherada ku haysta Magaalada oo ka cudur-daartay in uu qaato Lacag inyari jeexan tahay. Inkasta oo aan isku dayay in aan dhinaca Masuuliyiinta Baanka wax ka waydiiyay, haddana iima suurtogelin.

Marka la eego adeegyada Bulshada, Biyaha iyo Caafimaadku waxay ka mid yihiin meelaha ka shaqeeya Magaalada Borama.

Ganacsiga Xoolaha iyo Tahriibta:

Deegaammada Gobolka Awdal ayaa hadda marin u ah Ganacsiga Xoolo laga dhoofiyo Dalka Jabuuti. Ka dib markii Ganacsatada dhoofinta Xoolaha Somaliland ku hawlani ay dhaqdhaqaaqooda xoolo-dhoofinta u xawileen dhinaca dalka Jabuuti. Xoolaha la geeyo halkaa, ayaa laga soo lugaysiiyaa badankooda deegaanka laga keeno.

Magaalada Borama iyo Gobolka Awdal waxay Magaalooyinka iyo Gobollada kale ee dalka la wadaagaan suudalka iyo sibiq-dhaqaaqa Dhalinyarada iyo barbaarta u badan kuwa dhammaysta Waxbarashada. “Inkasta oo ay yaraatay Tahriibtu intii ka dambaysay Shilkii ay ku le’deen dadweynihii reer Somaliland ee badankeedu ka soo jeedeen Gobolka Awdal ee Doontii ku qara-qantay Badweynta, haddana weli waxay u muuqataa in dhalinyaradu tahriibayso. Sababtoo ah, Waalidka haysta ilaa 4 Caruur ah, ma awoodo in uu ka bixiyo Lacagta Waxbarashada, gaar ahaan kuwooda tacliinta sare ku jira.” Sidoo kale waxa isna sidaa yidhi mid ka mid ah Ardayda Jaamacadaha.

Waxbarashada:

Borama waxa ka hirgelay oo hadda shaqeeya laba Jaamacadood oo kala ah, Cammuud oo horeba u jirtay iyo Jaamacadda Eelo American oo waqtiyo dhexe la furay. Arooryada hore waxa Jidadka mashquuliya Basaska iyo Gaadiidka kale ee daad-gureeya Ardayda, isla markaana u adeega goobaha Waxbarashada. Dadweyne badankoodu barbaar yahay, ayaa u badan dadka subaxdii u dareera Jaamacadaha, Dugsiyada iyo Kuuliyadaha kale ee Waxbarasho. Marka laysu geeyo arrimahaas iyo astaamo la mid ah waxa muuqanaysa in Waxbarashada Magaaladu ay si habsami ah u socoto. “Sanadkii 2005-tii Ardayda Magaalada Borama waxay ahayd ilaa 10,000 oo Arday, imikana waxa ku jira 17-kun oo Arday. Magaalooyinka Saylac, Lughaya, Baki iyo Dila mid walba waxa dhigta Arday ku dhaw laba Kun oo Arday Magaaladiiba. Ardayda dhigata Waxbarashada Waxbarashada Dugsiyada hoose/dhexe, Dugsiyada sare iyo Waxbarashada dadban waxay gaadhayaan ilaa 40-Kun oo Arday. Ardayda dhigata Dugsiyada sare waxay marayaan ilaa Kun arday, halka Jaamacadda Cammuud ay ka dhigtaan ilaa 2,000 oo Arday. Waxaana ka jira Kuuliyado kala duwan, sida Kuuliyadda Sharciga, Teknoolajiyadda, Beeraha iyo Caafimaadka. Waxa iyana intaa dheer Ardayda barta Xirfadaha kala duwan. Sidoo kale, waxaanu Dugsi u furnay Ardayda Maraanka loo yaqaano ama aan Maskax ahaan dhammayn oo aanu wax ku barno. Iyada oo ay intaa dhinac socdaan Barnaamijka quudinta Ardayda oo u dhan Deegaammada Gobolka. Taasina waxay qayb ka qaadatay inay Caruurtu ku soo dhiiradaan waxbarashada.” Ereyadaas iyo kuwo la mid ahi waxay ka mid ahaayeen jawaabaha xog-waran kooban oo aan la yeeshay Guddoomiyaha Waxbarashada ee Gobolka Awdal Prof. Daahir Maxamuud Xaddi.

Jaamacaduhu waa laf-dhabarta Waxbarashada guud ahaan dalka, gaar ahaan Gobolka Awdal iyo Magaalo-madaxdiisa Borama. Cammuud waxay ka mid tahay hormoodka Jaamacadaha Somaliland iyo guud ahaan Geyiga Soomaalida, iyada oo ay jiraan kuuliyado kala duwan. “Kuuliyadda Waxbarashadu waxay tababartaa Macalimiin ka kala yimi guud ahaan Gobollada Somaliland iyo kuwa Geeska Afrikaba. Waxaan ka qalin-jebiyay ilaa 100 Macallin..Sidoo kale, waxaanu tababar gaaban aanu siinaa Macallimiinta Jaamacadda wax ka dhiga laf ahaantooda. Iyada oo ay jiraan Macallimiin aan Jaamacaddaba iman ee waxbarashada Masaafada fog aanu wax ugu dhigno. Ujeedadayaduna waa in aanu dalka u soo saarno Macallimiin tayo leh. Jaamacadda waxa wax a dhiga ilaa 60-Macallin oo isugu jira Soomaali iyo Ajaanib-ba. Waxaananu ku talo-jirnaa in aanu ballaadhino hawlaha oo aanu Shahaadada gaadhsiino Master.” Ayaa ka mid ahaa warbixin uu Guddoomiyaha Kuuliyadda Waxbarashada ee Jaamacadda Cammuud Prof. Ridwaan Maxamed Cismaan kaga hadlayay Jaamacadda iyo Kuuliyadda Waxbarashada.

Gebo-gebo:

Si kastaba ha ahaatee, Magaalada Borama ee Xarunta Gobolka Awdal waxay guud ahaan Magaalooyinka kale ee dalka kala mid tahay fiditaanka magaalanimo, waxaanay kala siman tahay duruufaha dhaqaale ee dalka. Hase yeeshee, waxa u dheer oo ay in badan dadweynuhu ka cabanayaan Jidadka, gaar ahaan Jidka isku xidha Borama iyo Hargeysa oo ay sheegeen in ay dhib ku hayo Borama iyo guud ahaan Gobolka Awdal. Waxaanay dadweynuhu ugu baaqeen Xukuumadda oo ballan-qaadyo aan dhammaanayn ku sheegtay inay wax ka qabanayso jidkaa, inay tallaabo muuqata ka qaaddo wax-ka-qabashada baahiyahaas.

Barkhad Mohamoud Kaariye

E-mail: Kaariye104@journalist.com

Cell Phones: +252-2-4473433/65314723

Hargeisa, Somaliland.

Waxay Bartilmaameed Ka Dhigteen Dakedda Berbera, Madaarada Iyo Laynta Madaxda Xukuumadda Iyo Mucaaridka   

Hargeysa October 29, 2009 (Haatuf) – Ururka Argagixisada ee Al-Shabaab ayaa qarka ula saaran inuu dalka Somaliland ka fuliyo hawl gallo qaraxyo cusub oo uu la beegsanayo goobo muhiin ah, oo ay ka mid yihiin Dekedda Berbera, Madaarka Hargeysa, Jaamacadda Hargeysa iyo taliska bilayska Somaliland.Dhaqdhaqaaqyo ay ciidanka bilayska Somaliland todobaadkan ku hawlanaayeen ayaa waxay dabagal ugu jireen shan nin oo ka mid ah masuuliyiinta sare-sare ee ururka Al-shabaab, oo dalka u yimid inay ka fuliyaan hawl-gallo Argagixsanimo ah, oo muddaba u qorshaysnaa ururka Al-shabaab inay qaraxyo Somaliland ka samaynayaan ka hor intaanay dalka ka qabsoomin doorashada madaxtooyada Somaliland ee dhawrka goor dibu dhacu ku yimi.

Xogo lagu kalsoon yahay oo arrintan ku saabsan ayaa sheegay in Ururka Al-shabaab u qorsheeyay si uu hawgalkani ugu beegmo sanad-guuradii kowaad ee ka soo wareegtay qaraxyadii dhiillada lahaa ee 29 October 2008 ay ka fuliyeen caasimadda Somaliland ee Hargeysa ee 29-ka qof ku naf waayeen in ka badanina dhaawacyadu ka soo gaadheen oo dhamaantood ahaa muwaadiniin reer Somaliland saddexdii xarumood ee qaraxyadu cuskadeen, kuwaas oo kala ahaa, Madaxtooyada Somaliland, Xafiiska ganacsiga ee Itoobiya ku lahayd Hargeysa iyo xaruntii Hay’adda UNDP ku lahayd Caasimadda Somaliland. Sida ilahani sheegayaan hawlgalladan Al-shabaab wuxu u adeegsanayaa tabo iyo xeelado ka casriyaysan kuwii hore looga bartay waxaanu doorkan ku wajahan yahay, qaraxyo laga samaynayo goobo istaraatiji ah iyo dilal gaadmo ah oo lala beegsanyo shakhsiyaad ka midda masuliyiinta Xukuumadda iyo Mucaaridkaba.

Daba gallada ku aadan baadhitaanka qoshaha hawl-gallkan ayaa waxa lagu ogaaday in ururka Al-shabaab ka faa’iidaysanayo xidhiidho dahsoon oo ay la samaysteen masuuliyiin ka tirsan Xukuumadda Somaliland iyoqaar ka midda xubnaha mucaaaridka.

Waxa kale oo hore loo ogaa in ururka Al-shabaab uu dhaqaale iyo taageero-ba ka helo qaar ka mid ah Shirkaddaha waaweyn ee ka ganacsada Somaliland iyo waliba kooxaha Wahaabiyiinta ah oo Dalkan Somaliland ku soo xoogaystay sanadahan dambe.

Farsamooyinka cusub ee kale ee la sheegay inay Al-shabaab adeegsanayaan waxa ka mid ah inay mujtamaca ku soo dhexgalaan lacag badan oo ay qoysaska danyarta ah siiyaan si ay makhsino guryahooda ka mid ah ugu dhuuntaan, waxaana lacagtaa ku shaqaysta   shaksiyaad sheegta inay dadka u dhoofin karaan dibadaha gaar ahaan Yurubta Galbeed, iyada oo la sii marayo khadka Ukraine, kuwaas oo markay balanqaad u sameeyaan dmarka iyo dhalinyarada aan inta badan suuroobin in la soo  sheego,waxaana ay arrintaasi keenta in ay yaraato feejignaanti hore ee shacbigu ka lahaan jireen shakhsiyaadka shisheeye ee cadowtinimada la maagan Somaliland.

Xubnaha Al-shabaab ee xeeladdan adeegsada ayaa sida la sheegay u badan qaar aan u dhalan Somaliland oo isku sheega inay yihiin dadka ka ganacsada dhoofinta dibadaha. Ilahani waxa kale oo ay tibaaxeen in marka Ururka Al -shabaab u damacsan yahay in uu hawlo argagixisonimo ah meel ka fuliyo ay caado u tahay inay warbaahinta dalka ka khalkhaliyaan shacbiga, kuwaas oo ay ku jeediyaan dhacdooyin jaahwareer ah oo bulshada ka mashquuliya tabaha ay la maagan yihiin sida sheekada haatan ka socota Hargeysa ee la isla dhexmarayo dad-qal baa soo baxay dadka cunaya.

Sidoo kale waxay Al-shabaab warbaahinta marsataa warar qiil iyo marmarsiiyo u samaynaya falalka ay doonayaan inay fuliyaan. Tusaale ahaan qaar ka mid ah Wargeysyada ka soo baxa Hargeysa ayaa todobaadyadii u dambeeyay boggooda sare ku soo daabacayey warar sheegaya in dawladda Itoobiya ay dekadda Berbera maalgashi ku samaynayso si ay marin badeed uga dhiagato, iyada oo aan la xusin cidda warkaasi laga soo xigtay iyo meel u heshiiskan maalgashiga ahi ku dhexmaray Somaliland iyo Itoobiya.

Waxay ahayd bishii September 2009 markii uu gudoomiyaha Ururka Al-shabaab Axmed Cabdi Godane uu Somaliland ugu hanjabay in maamulka ka jira Somaliland dakedda Berbera ka iibiyey Itoobiya, saddexda xisbi qaranna ku tilmaamay qolo gaalo-raaca oo wadankii baabiiyey islamarkaana banaantahay in lala dagaalamo.   

Xigasho: Haatuf

                                                            Faaliyaha gaarka ah ee Rayaale

Sida la wada oogsoonyahay dadka faalka iyo sixirka aaminsani siday u badanyihiin waa dad iimaankoodu, marka laga eego xagga diinta iyo dadnimada labadaba aad u liito. waxana loo badiyaa dadkaasi  in aanay kalsooni naftooda ku qabin iyo qadarka ilaahayba dabakawalal aad u weyn ay ka qabaan. dadka nuucan ahi waxay aalaa u badanyihiin dadka caamada ah waxmagaratana u badan marka lagu daro madaxda Afrika qaarkood oo khuraafaadkaasi aad u aaminsan si kursiga ay isaga fadhiyaan iyagoo dhinacooda an laga waayin sida qaalibka ah faaliyeyaasha iyo xidigesheegayaasha, labaduna waxay si fiican u yaqaan waxyaabaha ay ku raaxeystaan ee ay ka helaan dhegaysigooda madaxdani. waxana sida caadada ah ay ku seexiyaan madaxa nuucaasi ah sheekooyinka dhallaanka lagu sabo marka seexinayo oo kale qaar la mid ah, waxana ku shaqaysta arrimahani oo naf iyo nolol ku raadsada dad gaar ah oo farokutiris ah marka loo eego somaliland waana la kala dhaxlaa. 

dhanka kale markaan eegno, dadka eheludiinka ah iyo muslimiinta caalamka ku nooli aad iyo aad bay uga soo horjeedaan faalka, sixirka  iyo wixii la halmaala ee diinteenna wanaagsani ay xaaraantinimaysa. halka dadka aqoontoodu wanaagsantahay amma waxbartay aanay aaminsanayn khuraafadkan oo dhan, waana la isku caayaa runtii oo qofka waxaa ku fikira waxa loo arkaa qof daciif ah amma jaahil ah oo xaqiiqada nolosha dhabta ah ee casrigan jirta aad uga fog.

Haddaba, faaliyaha gaarka ah ee Rayaale, Aadan shiine ayaa waxa wararku sheegayaan inu Rayaale kula taliyey in xidigiisii dubbaday, anu ku badbaadi karo oo keliya haddii u diin indhal’a iyo dameer weyda lafahooda u jalamsado, kuna qubaysto, barkinta u hoos gashado lafahan habeenkii.

haddaba, warar xogogaal ah oo ka soo baxaya dad ku dhawdhaw guriga Rayaale ayaa sheegaya in arrintani ay jirtay, jiro muddo hadda ay ka soo wareegtay, laakin wariye Maxamad Cumar Sheikh (hyena) anu faafaahin wanaagsan kaga bixin  maqaalkiisa u ku soo daabacay Harowo.com sida ilahaasi ay sheegayaan, waxana intaa ay ku dareen inay sheekadani tahay mid miyi iyo magaalaba wada gaadhay dadkuna aad ay uga dheregsanyihiin, balse (hyena) u sheekada maldahay, si dadbanna u dhigay anu kor xaadsaday. wararku waxa kaloo intaa ay ku darayaan inu Rayaale sidii talada lagu siiyey oo dhan u xaraf-xaraf u fuliyey balse walaac weyn u ka qabo ifafaalaha habdhaca duufaannada siyaasadeed ee somaliland oo ka dhan ah himiladiisa wakhtigan xaadirka ah.

iyadoo haddaba doorashadii somaliland waxayari ay ka hadhsanyihiin oo ay soo dhawaataya waxaban eegnaaba waa bal sida arrimuhu u dhacaan ishana lagu hayo.

Ma jiro war rasmiya oo ka soo baxay dhinaca Xukuumada Somaliland oo sheegaya qorshe ku saabsan dibu celinta dadka bilaa sharciga ah ee ku sugan dalalka Yurub, hase yeeshee wararka laga helayo cariga Ingiriiska ayaa tibaaxay inuu jiro qorshe ay dawlada Britain ku doonaysay inayXukuumada Somaliland ku qanciso sidii dib loogu soo celin lahaaQaxoontiga aan haysan sharciga dalka Ingiriiska.